Stappenplan

Draagvlak

Het betrekken van publiek

Binnen het vakgebied van de kunst in de openbare ruimte heeft zich de afgelopen tien jaar een belangrijke ontwikkeling voltrokken, die gericht is op het betrekken van het publiek van een kunstproject. De ontwikkeling heeft te maken met bredere maatschappelijke veranderingen, maar ook met tendensen in de kunst, waarbij activisme en engagement een rol spelen. Inmiddels circuleren er veel ideeën, stromingen en begrippen die hiermee verband houden: relationele esthetiek (vanuit kunsttheorie), community art (vanuit welzijnswerk), participatie (vanuit politiek). Overheden en organisaties hebben hiermee hun beleid gemaakt. Dit beleid wordt ook in kaart gebracht en geanalyseerd (op bijvoorbeeld de website Urban Paradoxes), maar is weer bekritiseerd (zie het voorbeeld Too Active to Act van BAVO).

Verschillende gradaties

Los van alle discussies, de voors en de tegens, kan gesteld worden dat enige vorm van participatie of ‘het organiseren van draagvlak’ tegenwoordig gangbare praktijk is geworden bij kunstopdrachten. Dit kan door (leden van) het publiek inspraak te geven bij de keuze voor een kunstenaar of ontwerp, of door een kunstenaar te kiezen die zelf met bewoners of gebruikers in gesprek gaat. De ervaring leert dat een kunstwerk dat met medeweten of medewerking van het publiek gerealiseerd is, beter gewaardeerd en geaccepteerd wordt op het moment dat het is gerealiseerd. Daarbij is het belangrijk in ogenschouw te nemen dat de tijd en middelen, die in vormen van participatie en inspraak worden ingezet, in verhouding staan tot het belang, de omvang en het budget van het betreffende project.

De democratische gedachte

Op de achtergrond hiervan speelt het idee van democratie. Vaak worden kunstopdrachten grotendeels met publieke middelen gefinancierd, dan is het wel zo netjes als het publiek hierin een stem krijgt. Van de andere kant bekeken is beeldende kunst een specialisme, en zijn deskundigheid en vakkennis nodig om een project te laten slagen. Het publiek verdient ook een goed kunstwerk. Deze noties zijn beide belangrijk, maar gaan niet altijd goed samen. Een kunstproject waarin het idee van de democratische totstandkoming centraal staat is De Dienst van Martijn Engelbregt.

Maatwerk

Dit betekent dat het organiseren van draagvlak altijd maatwerk is. Er zijn geen vaste recepten voor, hoewel er vanuit organisatiekunde natuurlijk inzichten en methodes beschikbaar zijn om toe te passen. Je wilt het proces open laten zijn en mensen horen, maar je wilt niet dat het project onnodig vertraagd of gecompliceerd wordt. Ook wil je niet dat het eindresultaat aan kwaliteit moet inboeten. In het project Face Your World van Jeanne van Heeswijk was het organiseren van draagvlak integraal onderdeel van het kunstwerk.

Motivatie

Heel belangrijk bij het betrekken van publiek is dat je helder hebt waarom je dit wilt doen. Gaat het er om mensen het gevoel te geven dat ze meebeslissen, het risico op afwijzing af te dekken, of voor een specifieke plek het beste kunstwerk te realiseren? Hieruit kan ook volgen wie verantwoordelijk moet zijn voor het organiseren van het draagvlak – de opdrachtgever, de bemiddelaar of de kunstenaar. Dit soort vragen zijn goed om aan het begin van een opdracht helder te hebben.

Communicatie

In alle gevallen – zowel bij ‘community art’ als bij een autonome sculptuur op een plein – heeft goede communicatie een gunstig effect. Negatieve ontvangst van een kunstwerk ontstaat vaak als mensen het gevoel hebben dat hun iets voor veel geld van bovenaf wordt opgedrongen waar ze niet om hebben gevraagd. Inzage in de gelegenheid, de keuze voor de kunstenaar, betrokkenheid bij het proces en de totstandkoming, open en benaderbaar zijn, samenwerken met mensen ter plekke – al dit soort aspecten helpen daarbij.